સાહેબ હિરો, જેટલી વિલન ! મરજી વગર પણ માણો આ નાટક ‘નોટબંધી’

આ નાટક ટ્રેજેડી છે કે કોમેડી એ તો એ પૂરું થાય ત્યારે તમારા અનુભવ પરથી નક્કી કરી લેજો.

સ્ટેજ પર પડદો ઊંચકાય છે.

તરત જ દદડતો દદડતો રૂપિયો સ્ટેજ પર આવીને રાડ નાખે છે.

રૂપિયો : એલા પૂરતી તૈયારી વગર પડદો કેમ ઊંચકી લીધો....હજુ અહીં કેટલાંય કેરેક્ટરે ડાયલોગ ગોખવાના બાકી છે, અડધાં નાટક પછીના તો ડાયલોગ પણ લખવાના બાકી છે, હિરો સિવાય કોઇના મેકઅપ તૈયાર નથી અને કેટલાંક કેરેક્ટરના કમ્પોઝિશન પણ બાકી છે. કહું છું પડદો પાડો...પડદો પાડો..નહીં તો બહુ છબરડા વળશે.......

ઉર્જિત : (સ્ટેજ પર આવ્યા વિના બેકગ્રાઉન્ડમાંથી) નહીં પડે પડદો...હિરોનો આદેશ છે કે પડદો ઊંચકી લો. હિરોનો હુકમ છે કે મારો મેકઅપ તૈયાર છે, મારા ડાયલોગ તૈયાર છે. એ પછી નાટક ચાલુ કરવામાં કોઇની રાહ જોવાની નથી. કોઇ તૈયારીઓના બહાના કાઢવાના નથી.

રૂપિયો : ભલા માણસ, આ હિરો બહુ ઓવરકોન્ફિડન્ટ છે. પણ, એમને કહો કે એમના ડાયલોગ અને મેકઅપ તૈયાર હોય એટલા ખાતરથી નાટક શરૂ ના કરી દેવાય. બીજા બધાનું પણ વિચારવાનું કે નહીં. નાટક જોવા આવેલાં ઓડિયન્સનું પણ વિચારવાનું કે નહીં.

ઉર્જિત : ( ફરી બેકગ્રાઉન્ડમાંથી જ ) ઓડિયન્સ ? નાટક જોવા આવેલાં ઓડિયન્સ ? અરે રૂપિયાભાઇ, આ ઓડિયન્સ નાટક જોવા સામેથી ચાલીને આવ્યું નથી એમને તો ફરજિયાત અહીં બેસાડી દેવાયું છે. એમને આ નાટક જોવાની મરજી છે કે નહીં એ કોઇએ પૂછ્યું નથી. અહીં આપણે નાટકના નામે જે કાંઇ કરવાનું છે એ કોઇ પૂછવાનું નથી.

રૂપિયો નિસાસો નાખે છે. ત્યાં તો ધમાધમ બેકગ્રાઉન્ડ મ્યૂઝિક ચાલુ થાય છે. લાઇટ્સના શેરડા સ્ટેજ પર આમતેમ વિંઝાય છે. હોલમાં પરાણે બેસાડી દેવાયેલું ઓડિયન્સ કોલાહલ મચાવે છે. ત્યાં સ્ટેજ પર હિરો પ્રગટ થાય છે.

હિરો : મિતરોં......

હિરો હજુ તો આટલું બોલે છે ત્યાં તો ખુદ સાહેબ જ હિરો તરીકે પ્રગટ થયા છે એવો ખ્યાલ આવી જતાં ઓડિયન્સ હર્ષઘેલું બની સિસોટીઓ મારે છે. ઝિંદાબાદ..ઝિંદાબાદ..ના નારા પણ શરૂ થાય છે. કેટલાક પ્રેક્ષકો અંદરોઅંદર વાત પણ કરે છે કે આ સાહેબ બહુ જોરદાર કલાકાર છે. શી એની ડાયલોગ ડિલિવરી, શી એની વાક્છટા, શી એની ભાવાવેશ બતાવવાની કળા....આપણે તો આ સાહેબને હિરો તરીકે પામીને ધન્ય ધન્ય થઇ ગયા.

રૂપિયો : અરે હિરોજી....આપનું સ્ટેજ પર સ્વાગત છે. પરંતુ, થોડી તૈયારીનો સમય તો આપો. એમને એમ નાટક ચાલુ કરી દેવાનું.

હિરો : તૈયારી ? હું જે નાટકમાં હિરોનો રોલ કરું એ નાટકમાં ફોક્સ મારા પર જ હોય, ડાયલોગ મારે એકલાએ જ બોલવાના હોય, બાકીનાં પાત્રોએ તો મારા ડાયલોગ ઝીલવાના જ હોય, ઓડિયન્સ માટે તાળી પાડવાનું ફરજિયાત જ હોય, હું ચાલુ નાટકે સ્ટેજ પર ગમે તેનું પાત્ર વેતરી કાઢું અને ગમે તેને બેક સ્ટેજમાંથી સેન્ટર સ્ટેજ પર લઇ આવું. મારું દરેક નાટક તો એક્ચ્યુલી વન મેન શો હોય છે. એટલે મારી એકલાની તૈયારી હોય એ બહુ થઇ ગયું. બાકી બધાએ મને રિસ્પોન્ડ જ કરતા રહેવાનું

રૂપિયો : ધન્ય ધન્ય તમને....આખી દુનિયા જાણે છે કે આજની તારીખે તમે સુપરસ્ટાર છો. તમારા એકલાના નામે આખે આખાં નાટકો ચાલે છે. શહેરમાં જેટલા લાઇટના થાંભલા નથી હોતા તેટલા તમારા કટઆઉટ અને પોસ્ટર છે. બધી વાત સાચી પરંતુ તમારું ધ્યાન દોરવાનું કે આ ફૂલ લેન્થ નાટક છે. મોનોલોગ નથી. ખરેખર તો આવાં નાટક માટે ફૂલ ડ્રેસ રિહર્સલ પણ થવું જોઇએ.

હિરો : ફૂલ ડ્રેસ રિહર્સલ....ઓ રૂપિયાજી. તમે કઇ દુનિયામાં રહો છો ? આખી દુનિયા મારા ફૂલ ડ્રેસ શોથી વાકેફ છે. પૂછી જુઓ આ ઓડિયન્સની જનતા જનાર્દનને. (પછી ઓડિયન્સને સંબોધીને ) :  મારા ફૂલ ડ્રેસ શો વિશે તમને બધાને બધી ખબર છે કે નહીં.....?

હિરોઘેલું ઓડિયન્સ ઝિંદાબાદ...ઝિંદાબાદ...ના નારા પોકારે છે.

હિરો : રૂપિયાજી, તમે બહુ બોલ બોલ કરો છો. મને અને આ ઓડિયન્સને મારું જ બોલવું પસંદ છે. જાઓ હું હુકમ આપું છું. તમને આ સ્ટેજ પરથી ગૂમ કરવામાં આવે છે.

રૂપિયો ગભરાઇ જાય છે. ત્યાં સ્ટેજ પર અરૂણ જેટલી અને ફાઇનાન્સ એવું લખાણ ધરાવતી ટી શર્ટ પહેરેલા કલાકારોની એક ટૂકડી ધસી આવે છે. સાહેબ ઇશારો કરે છે કે તરત જ આ ટૂકડી રૂપિયાને ઉઠાવી સ્ટેજ પરથી ગાયબ કરી દે છે.

સાહેબ : (ઓડિયન્સને સંબોધીને) મિતરોં.....આ રૂપિયા પર કાળી છાયા પડતી હતી. એટલે ઓડિયન્સમાંથી બેઠેલા મોટાભાગના લોકોને એ બરાબર દેખાતો ન હતો. મારા સાથીઓ આ રૂપિયાને ધોવા માટે પાછો લઇ ગયા છે. તેને ચોખ્ખો , દૂધ જેવો ઊજળો અને સફેદ કરી ફરી આ સ્ટેજ પર પેશ કરાશે. આજનું નાટક આ જ છે...આ નાટકનું નામ છે ‘નોટબંધી’ અમે આ નાટકમાં રૂપિયાને ગુમ કરી પાછો લાવવાનો ખેલ ભજવવાના છીએ. 

ઓડિયન્સ ઝિંદાબાદ ઝિંદાબાદના નારા પોકારે છે.

સ્ટેજ પર એક પછી એક એન્ટ્રીઓ શરૂ થાય છે અને બધા ગમેતમે ડાયલોગ ફેંકવા માંડે છે.

જેટલી : આ રૂપિયાને ગાયબ કરી દેવાનું અમારું કદમ બહુ ઐતિહાસિક છે. આનાથી ઓડિયન્સને ફાયદો થશે. ઓડિયન્સમાં વસતિ જરા વધારે દેખાય છે એટલે બધા વચ્ચે આ ફાયદો વહેચાતાં થોડો સમય લાગશે.

ફાઇનાન્સ પર્સન 1 : કોઇએ ગભરાવાની જરૂર નથી. રૂપિયો ટેમ્પરરી જ ગાયબ થયો છે. બે-ત્રણ દિવસમાં પાછો આવી જશે.

ફાઇનાન્સ પર્સન 2 : અમે તો રૂપિયો પાછો લાવશું જ. પણ જો કોઇએ રૂપિયાને છાવર્યો છે તો ખબરદાર એનું આવી બનશે.

ફાઇનાન્સ પર્સન 3 : જરા ધીરજ ધરો. રૂપિયો બે દિવસમાં પણ પાછો આવી શકે છે અને બે મહિને પણ. કદાચ એ પહેલાં જે સ્વરૂપ અને કદમાં હતો તેવો પાછો ના પણ આવે. ધીરજ ધરો. અમે રૂપિયાને નવાં સ્વરૂપે રજુ કરવાનાં નવાં મશીન મગાવ્યાં છે.

સ્ટેજ પર રાઇટ વિંગમાંથી લાઇનબંધ માણસો આવવાના શરૂ થાય છે. આ લાઇન રાઇટ વિંગમાંથી આવી લેફ્ટવિંગમાં પાછી જતી રહે છે.

જેટલી : જોયું આપણા હિરો સાહેબનો ચમત્કાર. આવો લાઇન શો ક્યારેય દુનિયાના બીજા કોઇ નાટકમાં જોયો ? ઓડિયન્સમાં બેઠેલા તમામ પણ રૂપિયો પાછો આવે ત્યાં સુધી આમ લાઇન લાઇન રમી શકે છે.

ફરી પેલી ફાઇનાન્સ પર્સનની ટીમ એક પછી એક આવીને ડાયલોગ બોલવા માંડે છે.

ફાઇનાન્સ પર્સન 1 : 500-1000ની જૂની નોટો તા. 30 ડિસેમ્બર સુધી બદલાવી શકાશે.

ફાઇનાન્સ પર્સન 2 : જૂની નોટો બદલાવવાનું હવે બંધ. માત્ર જમા કરાવી શકાશે.

ફાઇનાન્સ પર્સન 3 : પેટ્રોલ પંપો પર હવે 1000ની નોટ નહીં ચાલે. 500ની જ નોટ 15 ડિસેમ્બર સુધી ચાલશે.

ફાઇનાન્સ પર્સન 4 : પેટ્રોલ પંપો પર હવે બીજી ડિસેમ્બર પછી 500ની નોટ નહીં ચાલે.

ફાઇનાન્સ પર્સન 5 : કોઇએ ઘરમાં કેટલું સોનું રાખવું તે સરકાર નક્કી કરશે.

ફાઇનાન્સ પર્સન 6 : કોણે કેટલું સોનું રાખવું તે અમે નક્કી નથી કર્યું. એ તો જૂનો કાયદો છે જ.

હિરો સાહેબ (જેટલીને ) વાહ...તમારી ટીમનું કહેવું પડે. બદલાતા ડાયલોગ વચ્ચે હવે શું આવશે એ અંગે ઓડિયન્સની જિજ્ઞાસા વધતી જાય છે.

જેટલી : અરે સાહેબ, તૈયારી વગરના નાટકમાં ભાગ લેવાની આ જ મજા છે. જે મનમાં આવે એ ડાયલોગ તરીકે બોલી નાખવાનું. જુઓ આ ટીમના લીડર તરીકે હું પણ કાંઇ કમ નથી.

જેટલી ( સ્ટેજના એક ખૂણે જઇને) : જુઓ બે દિવસ તકલીફ છે. પછી બધું સરખું થઇ જશે.

જેટલી ( સ્ટેજના બીજા ખુણે જઇને) : જુઓ રૂપિયાને પાછો લાવવા માટે અમે મશીનો બદલી રહ્યાં છીએ. ચાર વીક તો લાગશે.

જેટલી ( સ્ટેજના ત્રીજા ખુણે જઇને) : આ લાઇનો લાગી છે એનાથી ગભરાશો નહીં. દેશની વસતિ જ આટલી છે તો લાઇનો તો લાગે જ.

જેટલી ( સ્ટેજના ચોથા ખુણે જઇને ) : પરિસ્થિતિ સામાન્ય થતાં આ મહિનો નીકળી જશે.

હિરો સાહેબ ( તાળીઓ પાડતાં પાડતાં) : ગુડ પરફોર્મન્સ, ગુડ પરફોર્મ્ન્સ . હવે જુઓ મારી સ્ટાઇલ...

હિરો  (સ્ટેજની આગળ આવી એક દિશામાં જોઇને ) : બસ, 50 દિવસ તકલીફ વેઠી લો.

હિરો ( સ્ટેજની બીજી દિશામાં જઇને એકદમ ભાવુક થઇ આંખોમાં આંસુ સાથે ) : મને ખબર છે કે પેલા લોકો મને મારી નાખવાના છે.

હિરો ( સ્ટેજની ત્રીજી દિશામાં જઇને આક્રોશ સાથે) કાળા રૂપિયાને સંઘરનારા એકપણ ચમરબંધીને નહીં છોડું.

હિરો (સ્ટેજની ચોથી દિશામાં જઇને હળવા સૂરે ) ચાલો. ઓકે. 50 ટકા આપી દો તો કાળા રૂપિયાને ધોળો કરીને અડધો પાછો આપી દેશું.

આ બાજુ ઓડિયન્સમાં હજુ ક્યાંક ઝિંદાબાદના પોકારો સંભળાય છે, ક્યાંક ડૂસકાં ચાલુ થયાં છે, ઓડિયન્સમાંથી કેટલાક લોકો ઢળી પડ્યાના પણ સમાચાર છે. કોઇ ઓડિયન્સમાંથી ગણગણાટ શરૂ થાય છે કે બધા રૂપિયાની રાહમાં અહીં બેઠા છે એમાં બહાર બધા ધંધા ચોપટ થઇ ગયા છે. પેલાં ટોળાંનો ગોકીરો હજુ ચાલુ જ છે.

હિરો : મિતરોં....આ રૂપિયો ગાયબ થવાનું નાટક છે. એમાં તમે માત્ર ઓડિયન્સ નથી. તમે પણ આ નાટકનો હિસ્સો જ છો. એટલે હું તમારા ઓડિયન્સમાંથી પણ બધાનાં પાત્ર નક્કી કરી દઉં છું. ચાલો, તમારામાંથી જે રૂપિયો ગાયબ થવા વિશે કકળાટ કરશે એ બધા બેનંબરી, અપ્રમાણિક, દેશદ્રોહીનું પાત્ર ભજવી રહ્યાનું જાહેર થશે. 

જેટલી : અરે વાહ સાહેબ...શું આઇડિયા છે ? ઓડિયન્સ પણ આ નાટકનું પાત્ર છે....વાહ હિરોસાહેબ....મને ગર્વ છે કે આ મહાન નાટકમાં તમે હિરો છો અને હું તમારો આસિસ્ટન્ટ છું.

હિરો પોતાનો ડાયલોગ બોલે એ પહેલાં સ્ટેજ પર બેક વિંગમાં રૂપિયો દેખાયાનો આભાસ થાય છે. આ વખતે રૂપિયા ફરતે ગુલાબી રંગનું વર્તુળ છે. જાણે રૂપિયો બોલતો હોય એવો જ કોઇ દબાયેલો, કણસતો અવાજ આવે છે.

રૂપિયા જેવો અવાજ : જેટલીજી, નોટબંધીના આ નાટકમાં સાહેબ ભલે હિરો હોય પણ તમે તો વિલન છો, વિલન....

જેટલી : હેં....હું વિલન ? (ઓડિયન્સને સંબોધીને ) શું આ નાટકમાં હું તમને વિલન લાગું છું.

ઓડિયન્સ મૌન થઇ જાય છે. રૂપિયો પીડાભર્યું હાસ્ય કરે છે.

જેટલી (હિરો પાસે જઇને ) : હિરો સાહેબ. આ તો ગજબ થયો. આ નાટકમાં હું તો વિલન બની ગયો. હિરો સાહેબ, હવે આ નાટક બંધ કરવું પડશે.

હિરો : શું તમે પણ જેટલી ? તમે જ કહો. જે નાટક આપણે  તૈયારી વગર જ ચાલુ કરી દીધું હોય, જેના ડાયલોગ પણ હજુ ચાલુ નાટકે લખાઇ રહ્યા હોય એ નાટકનો અંત પહેલેથી નક્કી હશે તે તમે કેમ માની લીધું. હવે જેમ ચાલતું હોય તેમ ચાલવા દો.

જેટલી : પણ હિરો સાહેબ આ ઓડિયન્સને ક્યાં સુધી બેસાડી રાખશું ?

હિરો : તમે ચિંતા ના કરો. ઓડિયન્સનું ફોક્સ મારા તમારા પર નહીં પણ બેક વિંગમાં પેલો રૂપિયા જેવો આભાસ દેખાય છે એના પર છે. આપણે ઇચ્છા થાય ત્યારે સ્ટેજ પર એન્ટ્રી-એક્ઝિટ મારતા રહેશું અને મનમાં આવે તે ડાયલોગ બોલતા રહેશું. લોકોને લાગશે કે આપણે રૂપિયાને પાછો લાવવા ટ્રાય કરી રહ્યા છીએ. શો મસ્ટ ગો ઓન....

હિરો અને જેટલી બેકસ્ટેજમાં જઇ ઉર્જિતને પડદો નહીં પાડવાની સૂચના આપી દે છે.

રૂપિયા જેવો અવાજ : અરે જતાં જતાં એ તો ડિક્લેર કરતા જાઓ કે આ શરૂ થયું છે એ નાટક ટ્રેજેડી છે કે કોમેડી !

હિરો : જુઓ અમે તો પ્રસન્ન છીએ એટલે અમારા માટે કોમેડી....તમે ત્રસ્ત છો એટલે તમારા માટે ટ્રેજેડી....( પછી ઓડિયન્સને સંબોધીને ) આ નાટક ટ્રેજેડી છે કે કોમેડી એ નાટક પતે ત્યારે તમારા અનુભવ પ્રમાણે નક્કી કરી લેજો.

ઓડિયન્સ હવે ઝિંદાબાદ..ઝિંદાબાદને બદલે ‘રૂપિયો..રૂપિયો ’ એવા પોકાર કરવા માંડે છે....સ્ટેજ પર હવે માત્ર અંધકાર છે...બેક વિંગમાં રૂપિયાનો ગુલાબી આભાસ છે અને ઓડિયન્સમાં ચીસાચીસ, ડૂસકાં અને ચર્ચાના ઘોંઘાટ વચ્ચે ‘રૂપિયો રૂપિયો’ના પોકાર સંભળાયા કરે છે.