બુકાનીધારી કવિઓનું કોરોના સ્પેશ્યલ કવિ સંમેલન !

 સ્ટેડિયમમાં પ્રેક્ષકો વગર મેચ રમાડવાનો આઇડિયા ખાલી ઓડિયન્સ પણ ભરચક સ્ટેજવાળાં કવિ સંમેલનો પરથી આવ્યો છે!

https://epaper.navgujaratsamay.com/c/49951054

એક કવિએ ક્રિકેટ સત્તાવાળાઓને ફોન કરીને કહ્યું,

‘‘અમને ક્યાંક તો ક્રેડિટ આપો.’’

ક્રિકેટવાળા ચોંકયા, ‘‘ભાઇ, ઇતિહાસમાં સાંભળ્યું છે કે રાજા-મહારાજાઓ યુદ્ધમાં એમની સાથે દરબારી કવિઓને લઇ જતા હતા. આ કવિઓ એવાં અસરકારક શૌર્યગીતો ગાતા કે તે સાંભળી રાજા તથા અન્ય યોદ્ધાઓને જોમ ચડતું હતું. પણ ક્રિકેટના ઇતિહાસમાં કોઇ કવિએ સ્ટેડિયમમાં ઊભા રહીને બેટિંગ બિરદાવલી ગાઇ હોય અને તે સાંભળીને કોઇ બેટ્સમેને સદી તો ઠીક પણ સિક્સ પણ ફટકારી હોય તેવું ક્યાંય બન્યું નથી. તો તમારે શેની ક્રેડિટ જોઇએ છીએ.’’

‘‘આ તો તમે ખાલી સ્ટેડિયમમાં પીચ પર માત્ર પ્લેયર રમ્યા કરે ને થોડો ઘણો સ્ટાફ એકાદ ખૂણે બેઠો હોય એવી મેચ રમાડો છો એની.’’

‘‘હેં ? ભાઇ, અમે સ્ટેડિયમ તો કોરોના વાયરસના ડરના કારણે સરકારની સૂચના હતી એટલે ખાલી રખાવ્યું. સ્ટેડિયમ ખાલી હતું એમાં તમારી કોઇ ભૂમિકા નથી. અમેય સાંભળ્યું છે કે કવિ આસપાસમાં હોય ત્યારે ભલભલી ભરચક જગ્યાઓ ખાલી થઇ જાય છે. પણ અમે ક્યાં સ્ટેડિયમ ખાલી કરાવવાનો કોન્ટ્રાક્ટ તમને આપ્યો હતો? ’’

‘‘અરે ક્રિકેટ સંચાલકશ્રી, તમે જરા અમારી લાગણી સમજો. આખું સ્ટેડિયમ ખાલી હોય અને રમનારા જ વચ્ચોવચ્ચ રમ્યા કરે ને માત્ર કેટલાક વ્યવસ્થા સાચવનારા એકાદ ખૂણે આમતેમ બેઠા હોય એ આઇડિયા મૂળ કવિ સંમેલનોનો છે. અમારે ત્યાં મોટાભાગનાં કવિ સંમેલનોમાં આવું જ હોય છે. સ્ટેજ આખું કવિઓથી ફાટફાટ થતું હોય પણ સામે ખુરશીઓ ખાલી હોય. માઇક ને ગાદલાંવાળા આમતેમ ક્યાંક બેઠા હોય. ભલા માણસ, આખે આખો કવિ સંમેલનનો આઇડિયા ઉઠાવી મેચો રમાડવા માંડ્યા છો તો કવિઓને ક્યાંક તો ક્રેડિટ આપો.’’

‘‘જુઓ હવે કોઇ મેચ હમણા આમેય રમાવાની નથી. તમે લોકો સ્ટેડિયમમાં કવિ સંમેલન કરી નાખો. અમારાં માઇક ને બીજી બધી વ્યવસ્થાઓ તમને વાપરવા આપી દેશું.’’

કવિ પ્રસન્નતાથી કહે, ‘‘અમે તો 365 દિવસ કવિ સંમેલનના મૂડમાં જ હોઇએ છીએ. બસ, જગ્યા મળવી જોઇએ. ’’

કવિએ બધે જ મેસેજ વાયરલ કરી દીધો. ‘‘જગ્યા મળી ગઇ છે, નાનો સૂનો હોલ નહીં પણ આખું સ્ટેડિયમ મળી ગયું છે. આવી જાઓ, પીચ પર કવિતાઓની ફટકાબાજી કરવા.’’

કવિઓનું ધાડું સ્ટેડિયમ પર પહોંચી ગયું.

એક વયોવૃદ્ધ કવિ ઉત્સાહથી કહે, ‘‘આ બહુ જોરદાર કામ થઇ ગયું. આખેઆખાં ખાલી સ્ટેડિયમમાં કવિતાઓ રજૂ કરવાની પ્રેક્ટિસ થઇ જશે તો પછી નાના મોટા ખાલી હોલમાં તો જરાય સૂનું સૂનું નહીં લાગે.’’

એક યુવા કવિએ કકળાટ કર્યો, ‘‘તમારી ઉંમર તો જુઓ, હજુ તમારે કેટલી નેટ પ્રેક્ટિસ કર્યા કરવી છે. એકાદ દિવસ તો અસલ કવિતાની મેચ રમી જ નાખો.’’

બીજા વયોવૃદ્ધ કવિએ તરત પ્રતિકાર કર્યો. ‘‘કેમ? સાહિત્યમાં નેટ પ્રેક્ટિસ કઇ ઉંમર સુધી કરવાની એનો કોઇ કાયદો છે ખરો? તમારા જેવાનું ચાલે તો કઇ ઉંમર સુધી કવિને નવોદિત કવિ ગણવા એની પણ વયમર્યાદા લાવી દો.’’

એક કવિયત્રી જરા રીસ સાથે કહે, ‘‘ઉંમર ને વચ્ચે લાવવામાં આવશે તો અમે નારીવાદી કવિયત્રીઓ કવિ સંમેલનનો વિરોધ કરશું અને તમારાં કવિ સંમેલનની સમાંતર અમારું નારી કવિ સંમેલન યોજશું.’’

ત્રીજા એક યુવા કવિ કહે, ‘‘સમાંતર રહેવા દો. વારાફરતી રાખો. તમારાં કવિ સંમેલનમાં અમે પ્રેક્ષકો બનશું ને અમારાં કવિ સંમેલનમાં તમે પ્રેક્ષકો બનજો.’’

ચોથા એક કવિ કહે, ‘‘ના. ના. સમાંતર કવિ સંમેલનો નહીં. તેના કારણે આપણા કવિઓની દુનિયામાં વિભાજન છે એવો સંદેશો જશે. અત્યારે કોરોના વાયરસના ડર સામે આખું વિશ્વ એક થઇ રહ્યું છે ત્યારે આપણાં કવિઓમાં ભાગલા પડે એ બરાબર નહીં. ’’

પાંચમા કવિએ તાળી આપી. ‘‘જોરદાર આઇડિયા. કવિ એકતાનો આઇડિયા પણ જોરદાર અને કવિ સંમેલનની થીમનો આઇડિયા પણ જોરદાર. કોરોનાના ડરને કારણે જ ખાલી સ્ટેડિયમમાં મેચ રમાઇ છે. તેને પગલે જ આપણને આખું સ્ટેડિયમ કવિ સંમેલન માટે મળી રહ્યું છે. તો આપણે સૌ ખાસ કોરોના સ્પેશ્યલ કવિતાઓ જ આ સંમેલનમાં રજૂ કરીશું.’’

એક કવિએ તો ત્યાંને ત્યાં લલકારવા માંડ્યું, ‘‘હે વાયરસ, વ્હાય યુ આર ટેકિંગ સો મચ રસ?’’

બીજા કવિ બગડ્યા. ‘‘યાર, આ શું ગુજરાતી-અંગ્રેજીની ભેળસેળ માંડી છે? આ રીતે આપણે ભાષાને કેવી રીતે ટકાવી શકીશું? ’’

ત્રીજા કવિ કહે, ‘‘ભલા માણસ, અત્યારે પહેલાં તો કોરોના સામે માણસને ટકાવી રાખવાની જરૂર છે. એકવાર માણસ ટકી ગયો તો પછી ભાષાનું તો પછી જોઇ લેવાશે. તમે યાર સમજો, આજકાલ કોરોના વાયરસ દુનિયાભરમાં વાયરલ છે. કોરોનાની આપણી કવિતાઓ પણ દુનિયાભરમાં વાયરલ થઇ જશે. ગુજરાતીવાળા ગુજરાતી સમજી લેશે. અંગ્રેજીવાળા અંગ્રેજી સમજી લેશે. ભાવનાની તો ક્યાં કોઇ ભાષા હોય છે. ભાષાને ભાવનામાં બંધાય નહીં. ભાષા તો ભાવનાને વહેતી કરવા છે. કોરોનાને પગલે જો આખું વિશ્વ નમસ્તે કહેતું થયું હોય તો આપણે વિશ્વની તમામ ભાષાઓમાં કવિતા કેમ ના કરીએ? કવિતા થકી કોરોના સામે લડતનું એક નવું પરિમાણ આપણે કેમ ના ઉમેરીએ.’’

‘‘ઓ ગદ્ય કવિ, લલિત નિબંધ ફટકારવાનો રહેવા દો. આ કવિ સંમેલન પત્યા પછી જો હજુ થોડા દિવસ સ્ટેડિયમ મળતું હશે તો તમારા લલિત નિબંધનું જાહેર વાંચન પણ રાખશું. ખાલી સ્ટેડિયમમાં તમારો નિબંધ જોરદાર પડઘાશે.’’

‘‘તો આપણે આ કવિ સંમેલનનું ટાઇટલ કોરોના વિશ્વભાષા સંમેલન જ રાખીએ.’’ બીજાં એક કવયિત્રીએ ઉત્સાહભેર જાહેર કર્યું.

‘‘થવા દો. આમેય મારા હસ્તાક્ષરમાં કવિતાઓ જોઇને કેટલાય લોકો એમ કહે છે કે તમે ચાઇનીઝ લિપિમાં કવિતા લખો છો?’’ એક વૃદ્ધ કવિએ ખોંખારો ખાધો.

એક યુવા કવિ કહે, ‘‘જો કોરોના વિશ્વભાષા કવિ સંમેલન જ રાખવું હોય તો પછી આ કવિ સંમેલનનો ડ્રેસ કોડ પણ ગ્લોબલ થીમ પર જ હોવો જોઇએ. બધા રંગીન ઝભ્ભા પહેરીને આવી જાય એ નહીં ચાલે.’’

એક કવયિત્રી કહે, ‘‘આમ તો કોરોનાની થીમ ઉદાસી, બીમારી અને મૃત્યુ સૂચવે છે. એટલે આપણે સફેદ અથવા તો બ્લેક કલર ડ્રેસ કોડમાં નક્કી કરીએ.’’

બીજા એક વયોવૃદ્ધ કવિ કહે, ‘‘ક્લિયર કરો. બ્લેક કે વ્હાઇટ ? એ પ્રમાણે મારે એ દિવસે ડાઇ કરાવીને આવવું કે નહીં તેની ખબર પડે.’’

બીજાં એક કવયિત્રી કહે, ‘‘મારું તો સજેશન છે કે ડ્રેસ કોડ તરીકે માસ્ક જ રાખીએ. વિશ્વભરમાં કોરોના સામે લડવા માટે લોકો માસ્ક પહેરી રહ્યા છે. આપણે પણ માસ્ક પહેરીને કવિતાઓ રજૂ કરીએ.’’

પણ એક યુવા કવિએ તરત જ વાંધો ઉઠાવ્યો.‘‘આમેય લોકોની ફરિયાદ છે કે કવિઓના ચહેરા હંમેશાં માંદલા જ કેમ હોય છે? આપણે બધા માસ્ક પહેરીને કવિતાઓ વાંચશું તો વધારે માંદલા લાગશું.’’

ફરી પેલા વયોવૃદ્ધ કવિ મેદાનમાં આવ્યા. ‘‘મારો વિચાર એવો છે કે આપણે આપણી કવિતાઓમાં અસ્સલના કવિઓ જેવું જોમ લાવવા માટે માસ્કને બદલે બુકાની બાંધીને કવિતાઓ રજૂ કરીએ તો કેમ? તમે વિચારો કે આપણે સૌ બુકાનીઓ બાંધીને સ્ટેજ પર હાજર થઇને કોરોના સામે કવિતાઓ વાંચશું તો કોરોના વાયરસ આ દુનિયામાંથી શું પણ આ બ્રહ્માંડની પણ પેલે પાર જતો રહેશે.’’

આ વાત પર તો કવિઓએ તાળીઓ પાડી. તાળીઓનો અવાજ સાંભળીને એકાદ-બે નવોદિત કવિઓથી તો ટેવવશ બોલાઇ પણ ગયું, ‘‘વન્સ મોર..વન્સ મોર..’’

આ વયોવૃદ્ધ કવિને મળેલું આટલું માન બીજા વયોવૃદ્ધ કવિથી ના સહેવાયું. તેમણે હળવેથી મમરો મૂક્યો. ‘‘પણ આ બુકાનીઓ બાંધીને આવશું તો પછી ડાકુઓ જેવું નહીં લાગે ને.’’

ત્રીજા લલિત નિબંધ સ્પેશ્યલ કવિએ તરત પ્રતિકાર કર્યો, ‘‘પેલા માસ્કમાં ડાઘુઓ જેવું લાગે એના કરતાં બુકાનીબંધ ડાકુઓ જેવું લાગે તો શું ખોટું? આમેય અસ્સલના વખતમાં ડાકુનું નામ પડેને લોકો થરથર કાંપતા હતા હવે કવિનું નામ પડેને લોકો થરથર કાંપે છે. પહેલાંના જમાનામાં ડાકુના નામની ધાક હતી. હવે આપણે કવિતાઓ લલકારીએ છીએ ને લોકોના કાનમાં ધાક પડી જાય છે. પહેલાં ડાકુઓની પણ ટોળી હતી. હવે આપણી પણ ટોળીઓ સાહિત્યિક કાર્યક્રમો, ફેસબૂકના ગ્રૂપો, સરકારી મહોત્સવો, બૂક ફેસ્ટિવલો એમ બધે પહોંચી જાય છે અને જનમાનસની નિરસતા પર ધાડ પાડે છે. ડાકુઓ બંદૂકોમાંથી ગોળીઓ છોડતા હતા આપણે શબ્દોનો મારો ચલાવીએ છીએ. મોટાભાગના ડાકુઓ માત્ર સન્માન ખાતર લડતા હતા, આપણે પણ એવોર્ડોનાં સન્માન ખાતર કવિતાઓ કરીએ છીએ.... ’’

‘‘હે ડાકુ સમ્રાટ, ઓ સોરી, લલિત નિબંધ સમ્રાટ, તમે અત્યારે અમારી માનસિક શાંતિ પર તમારા લલિત નિબંધનો મારો ચલાવવાનો રહેવા દો. એ તો તપાસ કરો કે આ કોરોના વિશ્વભાષા સંમેલનમાં કવિતાઓ રજૂ કરવા બદલ શું પુરસ્કાર મળવાનો છે ? ’’ એક યુવા કવિએ બહુ વાજબી મુદ્દો ઉઠાવ્યો.

પેલા કવિએ ફરી ક્રિકેટ સંચાલકશ્રીનો સંપર્ક કર્યો, ‘‘તમે અમને કવિ સંમેલન માટે સ્ટેડિયમ તો આપવા તૈયાર થયા છો પણ હવે એમાં વધારે એક ઉમેરો કરી આપો. તમારાં ક્રિકેટમાં તો ચોગ્ગાછગ્ગા ફટકારનારાને જાતભાતના પુરસ્કારોની નવાજેશ થાય છે. અમારાં કવિ સંમેલનોમાં પણ સંમેલનને અંતે અને મોટાભાગે તો સંમેલનને પૂરું થયેલું જાહેર કરવાના એક ઉપાય તરીકે કવિઓને પુરસ્કારો આપવામાં આવે છે. તો આ સ્ટેડિયમમાં યોજાનારાં કોરોના વિશ્વભાષા સંમેલનમાં પણ પુરસ્કારની કોઇ જોગવાઇ થઇ શકે ખરી?’’

ક્રિકેટ સંચાલક કહે, ‘‘ડેફિનેટલી, અમારી મેચ ખાલી સ્ટેડિયમમાં જ થવાની છે તેના કારણે એક ચાઇનીઝ મોબાઇલ કંપની અમારી સ્પોન્સર હતી એ ખસી ગઇ છે. પરંતુ, એ કંપનીવાળા ચાઇનાની જથ્થાબંધ ટિકિટો આપતા ગયા છે. તમે કહો તો પુરસ્કાર તરીકે સૌને આપી દઇએ. એક એક કવિ જ નહીં પરંતુ કવિના સમગ્ર પરિવાર અને મિત્ર મંડળને પહોંચી રહે એેટલી ટિકિટ્સ પડી છે. ’’

...ને પછી કોરોના સામે અગમચેતી રૂપે થિયેટરો, સ્કૂલો, સમારંભો મોકૂફ રહેવાની યાદીમાં કોરોના વિશ્વ ભાષા કવિ સંમેલનનું નામ પણ ઉમેરાઇ ગયું.